شعر و ادبیات فارسی

خودآزمايي درس اول :

1-در بیت زیر منظور از « تقصیر » چیست ؟

بنده همان به که ز تقصیر خویش     //     عذر به درگاه خدای آورد

كوتاهي در سپاس گزاري و عبادت

2- در این درس ، بر کدام صفات خداوند بیشتر تاکید شده است ؟ دو جمله را که نشان دهنده ی این صفات هستند بیان کنید .

الف) رحمت ( باران رحمت بي حسابش )             

     ب) عيب پوشي ( پرده ي ناموس بندگان )

    پ) روزي رساني ( وظيفه ي روزي به )       

    ت) بخشايندگي و آمرزش (هر گه كه يكي از بندگان)

3- بیت زیر با کدام بخش درس ارتباط معنایی دارد ؟

گفتم این شرط آدمیّت نیست      //        مرغ تسبیح گوی و من خاموش

ابر و بادو مه خورشيدفلك در كارند            تا تو ناني به كف آري و به غفلت نخوري

4- گاه ضمیر متصّل در جای اصلی قرار نمی گیرد ؛ مثلا در مصراع « زمانه به دست تو دادم کلید » از فردوسی ، ضمیر « م »

که باید بعد از کلید قرار بگیرد ، بعد از فعل آمده است . نمونه ای دیگر از این کاربرد را در درس نشان دهید .

ضمير «ش»  در جمله ي « بازش بخواند » و « بار ديگرش به تضرع و زاري بخواند » و ضمير « م» در جمله ي « بوي گلم چنان مست كرد.»

5- در شعر « افلاک ، حریم بارگاهت » دو نمونه تشبیه بیابید .

مه طاسك گردن سمندت              شب طره ي پرچم سياهت

6- نثر این داستان ( گلستان ) جزءِ کدام نوع نثر است ؟ چرا ؟

نثر مسجع و فني زيرا در آن انواع سجع ها ، تشبيهات ، استعاره ها به صورت طبيعي و با رعايت اعتدال به كار رفته  است.

7- به اشعار و نوشته هایی که در باره ی معراج پیامبر اسلام ( ص ) است ، « معراج نامه » می گویند . با راهنمایی دبیر خود ، یک نمونه شعر در باره ی معراج پیدا کنید و در کلاس بخوانید.

غزل هايي است هم وزن  با قافيه هاي متفاوت كه با بيت مصرع غير تكراري ، به هم مي پيوندد.

خودآزمايي درس دوم :

1- مصراع « همه دل پر از باد و لب پر ز پند » بیانگر چه حالتی است ؟

 اندوه و تآسف و اندرز گويي

2- رستم برای پرهیز از جنگ ، به اسفندیار چه پیشنهادی داد ؟

پيشنهاد مي كند كه سپاهياني از زابل بياورد كه با هم بجنگند و اسفنديار كه خواهان جنگ و خون ريزي است به آرزوي خود برسد . و همچنين ص 63 سطر دوم و سوم

3- دو نمونه از آرایه های ادبی درس را  پیدا کنید .

الف كنايه در مصراع دوم بيت سوم.         

     ب) تضاد واستعاره در بيت پانزدهم . مبالغه در بيت شانزدهم

4  - معادل امروزی « بپیچم » در بیت سی و چهارم چیست ؟ كوشش و اصرار

  5- در باره ی سابقه ی آشنایی زال و سیمرغ تحقیق کنید .به عهده دانش آموز.

6- عناصر حماسه را در این درس نشان دهید .

الف ) زمينه ي داستاني دارد .   ب) جنبه ي قهرماني دارد    

 ج) خرق عادت در ان ديده مي شود(رويين تني اسفنديار و حضور سيمرغ)   

        د) تا حدودي جنبه ي ملي دارد.

خودآزمايي درس سوم :

1- دو نمونه از طنزهای درس را بیان کنید .

صفحه ي 16 سطر 13 و14 همچنين صفحه ي 17 دو سطر آخر

2- با توجه به این فیلم نامه ، شخصیت تدیّن را چگونه ارزیابی می کنید ؟

شخصي حراف ، چاپلوس ، حسود و نوكر صفت

3- نویسنده در این داستان ، از چه نوع زبان برای نشان دادن شخصیت افراد بهره گرفته است ؟

الف لحن خشن رضا شاهي كه بيشتر حالت محاوره اي دارد   

  ب) لحن سنگين و با وقار و ادبي كمال الملك    

 ج) زبان معيار (توضيحات نويسنده در متن)

4- نمونه ای از استبداد رضاخان و تملق درباریان را بیان کنید .

صفحه ي 17 سطر 10 تا 15 صفحه ي 15 سطر 16 تا  18

5- کمال الملک با دیدن قالیچه ی یار محمد چه کرد ؟ این کار او نشانه ی چیست ؟

تابلوي خود را از روي بوم برداشت و بر زمين گذاشت اين كار نشانه ي تواضع در مقابل افراد شايسته و گمنام و ارزش نهادن به هنر و هنرمندي ديگران است.

خودآزمايي درس چهارم :

1- نمونه ای از فضا سازی مناسب را در این داستان نشان دهید . صفحه ي 28 سطر 11 تا پايان بند

2- چرا شخصیت اصلی داستان ماجرای ساختگی فرار گاو را باور نمی کند ؟

به علت انس و دلبستگي بيش از حد به گاو و چون گاوش همه ي زندگي اش است و نمي خواهد كه باور كند.

3- داستان دارای چه پیام هایی است ؟ جهل و فقرو نابسامانی های اجتماعی .

4- نویسنده برای نشان دادن از خود بیگانگی « گاو شدن » شخصیت اصلی داستان از چه شیوه ای استفاده کرده است ؟

از خود بيگانگي كه موجب گريز از واقعيت مي شود

5- سرنوشت شخصیت اصلی داستان و همسرش را با توجه به پایان بندی داستان بررسی و تحلیل کنید .

در داستان نظامي عروضي بزرگ زاده اي را مي بينيم كه به علت بيماري مغزي (ماليخوليا) خود را گاو مي پنداشت كه بوعلي سينا با ابتكار خود او را مداوا نمود ، اما در اين داستان شخصي را مي يابيم كه با از دست دادن همه ي سر مايه ي خود ، خود را گاو مي پنداشت و در نهايت به مرگش منتهي شد.

خودآزمايي درس پنجم :

1- نویسنده چه ایهام لطیفی را در انتخاب عنوان داستان به کار گرفته است ؟

گل دسته ها ( 1- مناره ها 2- بچه ها)                   فلك ( 1- آسمان 2- نوعي ابزار تنبيه )

2- نویسنده چگونه از عنصر لحن برای پرداخت داستان استفاده کرده است ؟

لحن داستان كودكانه است ، از طريق گفته هاي كودكانه به طرح موضوع اصلي پرداخته است البته براي شخصيت هاي ديگر نيز لحن ويژه اي به كار برده است.

3- آیا داستان « گل دسته ها و فلک » داستانی نمادین است ؟ چرا ؟

بله زيرا مواردي چون فلك، مناره ، پله ، مي توانندمفاهيم رشد ، كمال  و عروج را القا كنند و اين دو مي توانند نماد كساني باشند كه مي خواهند به رشد و تعالي برسند . و مدرسه مي تواند نماد جامعه باشد . از طرفي نمايانگر مفاهيمي چون محروميت هاي اجتماعي ، وجود محدوديت هاي جامعه ، قوانين سليقه اي نيز هست.

4- شخصیت راوی و اصغر را به اختصار تحلیل کنید .

اصغر نماد افراد پر ادعا اما در عمل ناتوان و ترسو و متكي به ديگران . راوي نماد فردي كنجكاو و جستجوگر و بي باك است .

5- زیبایی شروع داستان در چیست ؟

از اصل غافل گيري استفاده نموده و مستقيما وارد اصل ماجرا شده است و همچنين به كار گيري ايهام لطيف در عنوان درس به زيبايي آن افزوده است.

خودآزمايي درس ششم :

1- استدلال پسر قاضی بُست برای نپذیرفتن هدایا چه بود ؟

من فرزند و شاگرد اين پدرو تربيت شده و تابع او هستم بنابر اين من هم چون او اين هديه ها را  نمي پذيرم.

2- به نظر شما دلیل اصلی خودداری قاضی بُست از پذیرش هدایا چه بود ؟

شبهه ناك بودن اموال( يقين نداشت كه آن اموال حلال است يا نه)

3- منظور از عبارت « شمار آن به قیامت مرا باید داد » چیست ؟

من بايد در قيامت براي آن هدايا پاسخگو باشم.

4- پیام اصلی این درس چیست ؟ قناعت ، بلند همتي ، شجاعت ، حق گويي ، تربيت صحيح

5- دو نمونه از ویژگی های نثر بیهقی را در این درس بیابید .

الف) به كار بردن متمم بعد از فعل (صفحه ي 49 آغاز سطر دوم )        ب) به كار بردن افعال فراوان (51 بند آخر)

ج) ايجاز( صفحه ي 50 سطر اول بند دوم )   د ) وجود لغات و تركيبات عربي و حذف به قرينه

خودآزمايي درس هفتم :

1- چرا نویسنده تاریخ بیهقی را به یک داستان دراز تشبیه کرده است ؟

براي نمايش هنر نويسندگي بيهقي و پيوستگي مطالب آن.

2- بیهقی در کتاب خود ، علاوه بر وصف اخلاق و منش  اشخاص ، به توصیف چه مسائل دیگری در باره ی آن ها پرداخته است؟ سر و لباس و وضع ظاهر و طرز رفتار آنان.

3-  از عبارت « مشتی رند را سیم دادند که سنگ زنند » چه پیامی را می توان استنباط کرد ؟

الف ) محبو بيت حسنك      ب) بد جنسي دشمنان او      ج) استفاده از اوباش در موقعيت هاي مختلف.

4-  هدف بیهقی از آوردن حکایت های مناسب در خلال حوادث چیست ؟

تا بر نشاط و رغبت خوانندگان بيفزايد و به آنها پند و اندرز دهد

خودآزمايي درس هشتم  :

1- دو نمونه از توصیف های چشمگیر درس « خون خورشید » را پیدا کنید . صفحه ي 70 بند اول و دوم

2- آیا می توان شعر « بانگ جرس » را نوعی حماسه دانست ؟ چرا ؟

بله ، زيرا لحني حماسي دارد و به مبارزه دعوت مي كند البته زمينه هاي حماسه در آن چندان مشهود نيست اما وجود بعضي زمينه ها را در آن نمي توان انكار كرد : خرق عادت، قهرماني، ملي (امت اسلامي) اماعنصر داستاني آن مشهود نيست .

3- در بیت زیر ، منظور شاعر از فرعونیان و قبطیان و موسی ( ع ) چیست ؟

وادی پر از فرعونیان و قبطیان است    //    موسی جلودار است و نیل اندر میان است

الف ) موسي= حضرت امام                             ب) فرعونيان و قبطيان = اسرائيلي ها و صهيونيست ها

4- دو چهره ایثارگر کربلا ( پیر و جوان ) را در دو بند معرفی کنید

چهره ي پير (حبيب بن مظاهر و جناده )             

       جوان( حضرت قاسم بن الحسن (ع)- عمروبن جناده)

5- دو نمونه آرایه ادبی در درس نشان دهید .

بيت اول « خار و خاره » جناس  /  بيت ششم تلميح

خودآزمايي درس نهم :

1- با توجه به خاطره ی « تپّه ی برهانی » روحیّات نوجوانان رزمنده را بیان کنید .

آن ها داراي روحيه ي ايثار ، شجاعت ، مقاومت، صميميت و مهرباني هستند.

2- از نظر نویسنده ، ماشاء الله چه خصوصیات اخلاقی داشت ؟

شجاعت ، آرامش استواري ، مردانگي ، مظلوميت ، اعتماد به نفس

3- در باره ی این اصطلاحات توضیح دهید : پاتک / انهدام نیرو / عمل کردن .

پاتك: ضد حمله براي پس گرفتن خاك و يا ضربه زدن پس از هجوم دشمن.     انهدام نيرو: عمليات براي از بين بردن امكانات نظامي و انساني دشمن .  

      عمل كردن : الف) حمله كردن  ب) منفجر شدن ابزار انفجاري.

4- از آخرین جمله ی درس تپّه ی برهانی چه نتیجه ای می گیریم ؟

سر مشق گرفتن نيرو هاي مقاوم و استوار از يكديگر.

5- شاعر روشنایی چشم  جانباز را به چه چیزهایی تشبیه کرده است ؟ دو مرغ رها ، دو صف يا كريم

6- چرا شاعر آفتاب را خار و خس چشم جانباز می داند ؟ تا رو شني نگاه جانباز را برتر از آفتاب نشان دهد .

7- منظور از « یک سبد میوه ی خورشید » چیست ؟

يك سبد اينجا واحد شمارش و به مفهوم انبوهي و فراواني است. نور و رو شنايي فراوان و بسيار زياد، نور معنويت ، بصيرت.

خودآزمايي درس دهم:

1- چرا شاعر ولادت را از گوهر نور می داند ؟ زيرا امري خدايي و مظهر پاكي و روشنايي است.

2- در شعر « ترانه ی من » مقصود از تاج و موهبت چیست ؟ عزت و كمال ، شكوه و نعمت هاي جواني

3- مصراع پایانی شعر « ترانه ی من » مدجع ضمیر « تو » چه کسی است ؟ جواني ، انسان

4- مقصود تراز از طرح پرسش ها چه بود ؟

 تراز پاسخ پرسش های خود را چگونه از راهب دریافت کرد ؟

پاسخ شما به پرسش سوم تراز چیست ؟

خودآزمايي درس یازدهم  

۱- بیت مشهور « هرکه در این بزم مقرب تر است   //   جام بلا بیشترش می دهند » با کدام بخش از شعر تاگور ارتباط معنایی دارد ؟

خدا به انسان مي گويد :/ شفايت مي دهم / از اين رو كه آسيبت مي رسانم /  دوستت دارم /  از اين رو كه مكافاتت  مي كنم.

5- تاگور در این بخش از شعر خود : « آنان که فانوسشان را بر پشت می برند ، سایه هاشان پیش پایشان می افتد . » چه کسانی در را نظر دارد ؟ آنهايي كه حقيقت را ناديده مي گيرند و قصد دارند آن را پنهان كنند.